Modern Bir Sancı: Hamsun’un Açlığı ve Ruhun Gedikleri

​Knut Hamsun’un Açlık adlı eseri, klasik anlamda bir hikâye anlatmaktan çok, insanın kendi içine doğru daralan bir yolculuğun kaydıdır. Bu yolculukta dış dünya giderek silinirken, zihnin içindeki sesler büyür, yankılanır ve çoğalır. Romanın adsız anlatıcısı, Kristiania sokaklarında dolaşan genç bir yazardır fakat onun asıl gezintisi sokaklarda değil, kendi bilincinin karanlık ve kaygan zeminindedir. Cebindeki son kuruşu bir dilenciye veren, onurundan taviz vermemek adına kemik kemiren o isimsiz anlatıcı, aslında bir "açlık sanatı" icra ediyordu. Bugün, bir asırdan fazla zaman geçtikten sonra bu metne dönüp baktığımızda, Hamsun’un o gün tarif ettiği bedensel çöküşün, günümüzün "bolluk" içindeki insanında nasıl bir ruhsal erozyona dönüştüğünü görmek sarsıcıdır.

​Hamsun’un kahramanı, hikâyesi olan bir adam değildir. O daha çok bir durumdur. Bir yazar adayıdır ancak üretemez. Bir aydındır ancak sığınacak bir çatısı yoktur. Onun trajedisi, sefaletinden ziyade bu sefaleti bir üslup hâline getirmesidir. Bu karakteri anlamaya çalışırken, onu yalnızca aç bir insan olarak görmek büyük bir eksiklik olur. Çünkü onun açlığı, mideyle sınırlı değildir. Açlık, onun benliğini kemiren, kararlarını eğip büken, dünyayla kurduğu bağı zayıflatan bir hâle dönüşür. Açlık ilerledikçe zihin berraklaşmaz, aksine parçalanır. Gerçeklik ile sanrı arasındaki o ince zar yırtılır. Modern insan için bu, tanıdık bir yabancılaşmadır. Bugünün insanına baktığımızda da benzer bir açlığın farklı biçimlerde sürdüğünü görmek zor değil. Fiziksel ihtiyaçların büyük ölçüde karşılandığı bir çağda yaşıyor olabiliriz ancak anlam, aidiyet ve sahicilik gibi ihtiyaçlar, modern insanın içinde giderek büyüyen boşluklara dönüşüyor.

​Romanın en can alıcı noktası, anlatıcının ahlaki pusulasının sapmalarıdır. Açlıktan bayılmak üzereyken bulduğu parayı iade etmesi ya da ihtiyacı olan yardımı elinin tersiyle itmesi, rasyonel bir aklın ürünü değildir. O, kendi yoksulluğunu neredeyse bir erdem gibi taşır. Bu tutum, ilk bakışta bir karakter zaafı gibi görünse de aslında insanın kendine kurduğu tuhaf savunma mekanizmalarından biridir, varoluşunu kanıtlama çabasıdır. Günümüz toplumunda ise bu onurlu direnişin yerini, "onaylanma açlığı" almıştır. Modern birey, Hamsun’un karakteri gibi sokaklarda fiziksel olarak silinmez aksine dijital kalabalıkların içinde daha görünür olmak adına ruhundan parçalar verir. Hamsun’un kahramanı, açlığını saklamak için yalanlar uydururken; bugünün insanı mutluluğunu ispatlamak için sanal kurgular inşa eder. Her iki durumda da ortada büyük bir "yokluk" ve bu yokluğu örtme çabası vardır.

Anlatıcının yaptığı ve yapamadığı şeyler, romanın en çarpıcı gerilimlerinden birini oluşturur. Eline geçen parayı bir başkasına vermesi, onun içinde hâlâ canlı kalan bir merhametin göstergesidir. Ancak aynı kişi, bir sonraki anda küçük bir yalan söyleyebilir ya da kendini aşağılayan bir davranışta bulunabilir. Bu çelişkiler, karakteri tutarsız kılmaz aksine onu son derece insani kılar. Çünkü insan dediğimiz varlık, çoğu zaman tutarlı değil, dalgalıdır. Bugünün insanı da benzer bir ikiliğin içinde yaşar. Bir yandan etik değerleri savunur, diğer yandan gündelik çıkarlar uğruna bu değerleri esnetir.

​Anlatıcının Kristiania sokaklarındaki yürüyüşü, bir anlamda modernitenin labirentinde kayboluşun provasıdır. Kalabalık içindeki mutlak yalnızlık, Hamsun’un dünyaya bıraktığı en büyük mirastır. Şehir, kahramanı beslemez, onu öğütür. Sokak lambaları, vitrinler ve yanından geçen kayıtsız insanlar, onun içindeki boşluğu daha da derinleştirir. Bugünün devasa metropollerinde, plazalarında ve sosyal ağlarında yankılanan o sessiz çığlık, Hamsun’un kahramanının attığı çığlıkla aynı frekanstadır. Fark şudur: O, midesindeki gurultuyu dindiremediği için toplumun dışına itilmiştir; bizler ise içimizdeki gürültüyü dindiremediğimiz için kalabalıkların içinde kayboluruz.

​​Hamsun, eşyaların ve mekânın insan ruhu üzerindeki ağırlığını ustalıkla işler. Kirli bir battaniye, yazılmaya çalışılan bir makale taslağı ya da bir kravat, kahraman için hayat memat meselesine dönüşür. Nesneler canlanır, ona güler ya da ona saldırır. Bu, zihnin savunma mekanizmasıdır. Modern çağda bizler, nesnelerin açlığını değil, onların köleliğini yaşıyoruz. Sahip olduğumuz her şey, aslında bizi daha fazla "aç" bırakıyor. Daha iyi bir telefon, daha lüks bir ev, daha yüksek bir statü... Bu bitmek bilmeyen iştah, Hamsun’un anlattığı o ilkel açlıktan çok daha tehlikelidir. Çünkü Hamsun’un kahramanı bir parça ekmek bulunca bir süreliğine huzura erer ancak modern insanın "anlam açlığı" hiçbir tüketim nesnesiyle doyurulamaz.

Romanın en çarpıcı taraflarından biri de bir çözüme ulaşmamasıdır. Roman, okuru rahatlatmaz, bir çıkış yolu sunmaz. Karakterin bir gemiye binip şehri terk etmesi, bir kurtuluş değil, bir pes ediştir. Belki de bir yer değiştirme. Hamsun bize bir "mutlu son" borçlu değildir. Bu da modern hayatın bitmeyen arayışlarına benzer. İnsan, çoğu zaman kesin cevaplara ulaşamaz yalnızca sorularla yaşamayı öğrenir. 

Bugünden bakıldığında, Hamsun’un anlattığı açlık, biçim değiştirmiş olsa da varlığını sürdürür. Artık çoğu insan fiziksel açlıkla mücadele etmiyor olabilir ancak anlam, değer ve aidiyet açlığı daha görünmez daha derin bir şekilde hissedilmektedir. Günümüz insanı, neye aç olduğunu çoğu zaman bilmiyor fakat bir eksiklik duygusu, hayatın her anına sızıyor. Bazen bir kafede önündeki ekrana boş gözlerle bakan bir gençte, bazen kalabalık bir caddede kimsenin fark etmediği bir yabancıda...

Nihayetinde hepimiz bir şeylerin açıyız. Kimimiz ekmeğin, kimimiz gerçeğin, çoğumuz ise sadece sevilmenin ve "orada" olduğumuzun fark edilmesinin. Hamsun’un dediği gibi, hayat bazen insanın kendi kendisini kemirmesinden başka bir şey değildir.